เคล็ด(ไม่)ลับ วิธีดูแล กรรไกร ให้คมกริบเหมือนเพิ่งซื้อมาใหม่

ลองจินตนาการดูนะครับ…พัสดุมาส่งถึงหน้าบ้าน แล้วคุณก็คว้า กรรไกร มาเตรียมกรีดกล่องอย่างเมามัน แต่…กรรไกร ดันตัดไม่เข้า แถมยังกินเทปกาวจนเหนียวติดหนึบ ตัดยังไงก็ไม่ขาด! อาการหงุดหงิดเล็กๆ เหล่านี้ มีต้นเหตุมาจากสิ่งที่เราใช้งานทุกวันแต่แทบไม่เคยใส่ใจดูแลเลย กรรไกร เลยยังไงล่ะครับ

เรามักจะคิดว่า กรรไกร ทื่อหรอ? ก็ทิ้งไปสิ ซื้อใหม่เอา แต่รู้ไหมครับว่า ถ้าเป็น กรรไกร คุณภาพดี (อย่างกรรไกรตัดผ้า กรรไกรทำครัว หรือกรรไกรช่าง) มันถูกสร้างมาให้อยู่กับเราได้เป็นสิบปีเลยนะ แค่เราต้องรู้วิธีดูแลมันสักนิด เพราะฉะนั้นในบทความนี้เราจะมาคุยเรื่อง กรรไกร กัน แบบเจาะลึก เทคนิคชุบชีวิตกรรไกร เก่าให้กลับมาคมกริบเหมือนใหม่ ต้องทำยังไงบ้าง!

กรรไกร ไม่ได้เหมือนกันทุกแบบ!

ถือว่าเป็นวาระแห่งชาติเลยก็ว่าได้ครับ เราเชื่อว่าทุกคนต้องเคยเจอแน่นอน! ความรู้สึกที่แทบอยากจะร้องลั่นบ้านตอน แม่เราหยิบกรรไกรตัดผ้าสุดหวง ไปตัดลวด …มันปวดใจมากนะครับ!

หลายๆคนอาจจะสงสัยว่า แล้วทำไมถึงห้ามใช้ กรรไกร ผิดประเภทด้วยล่ะ? กรรไกร ก็คือ กรรไกร ไม่ใช่เหรอ?” คำตอบคือไม่ใช่เลยครับ กรรไกร แต่ละแบบถูกออกแบบมาให้มีองศาของคมมีด และความแข็งของเหล็ก ที่เกิดมาเพื่อรับมือกับวัสดุต่างชนิดกันอย่างสิ้นเชิง

• กรรไกรตัดกระดาษ เห็นกระดาษแผ่นบางๆ ดูไร้พิษสงแบบนั้น รู้ไหมครับว่าในกระบวนการผลิตกระดาษ มีการผสมเยื่อไม้และสารเติมแต่งต่างๆ (เช่น ดินขาว ซิลิกา) ซึ่งมีฤทธิ์ในการ “กัดกร่อน” คมมีดได้เก่งมาก! กรรไกรตัดกระดาษเลยต้องถูกออกแบบมาให้ถึกและทนทานต่อการเสียดสีแบบนี้โดยเฉพาะ
• กรรไกรตัดผ้า ตัวนี้คือลูกคุณหนูครับ คมมีดจะถูกเจียรมาให้บางเฉียบและมีองศาที่คมกริบสุดๆ เพื่อให้สับเส้นใยผ้าได้ขาดกระจุยโดยที่ขอบไม่รุ่ย ถ้าคุณเอากรรไกรคุณหนูไปตัดกระดาษแค่ครั้งสองครั้ง สารกัดกร่อนในกระดาษจะไปบดขยี้คมมีดบางๆ นั้นให้ทื่อสนิททันที
• กรรไกรทำครัว สายแทงก์ประจำบ้านต้องยกให้ตัวนี้ ออกแบบมาให้หนา บึกบึน ทนน้ำ (ด้ามจับมักจะถอดล้างได้) เพื่อปะทะกับกระดูกไก่ ครีบปลา หรือเปลือกกุ้งแข็งๆ ได้อย่างสบายมือ

กรรไกร ก็เหมือนเครื่องมืออื่นๆ ที่ต้องทำความสะอาด

กรรไกร ก็เหมือนร่างกายคนเรานี่แหละครับ ใช้งานหนักแล้วก็ต้องจับอาบน้ำทำความสะอาดกันบ้าง! ลองสังเกตพฤติกรรมตัวเองดูสิครับ หลายคนเอาไปตัดเทปกาว กรีดกล่องพัสดุ ตัดซองขนม เสร็จปุ๊บก็โยนแหมะลงลิ้นชักเลย พอจะหยิบมาใช้คราวหน้าถึงได้รู้ซึ้ง… กรรไกร ฝืดสนิท แถมมีคราบเหนียวหนึบเกาะเต็มใบมีดไปหมด

รู้ไหมครับว่าคราบกาวเหนียวๆนี่แหละคือศัตรูตัวร้ายอันดับหนึ่งที่หลอกให้เราคิดว่า กรรไกร “ทื่อ” ทั้งที่จริงๆ คมมันยังบาดนิ้วได้สบายๆ แค่มีคราบกาวไปอุดตันรอยต่อตรงกลางและบนใบมีดก็เท่านั้นเอง

• การดูแลหลังใช้งานทั่วไป แค่ใช้ผ้าไมโครไฟเบอร์ หรือผ้าฝ้ายนุ่มๆ เช็ดใบมีดเบาๆ เพื่อปัดฝุ่นและเศษผงออก แค่สเต็ปเบสิกแค่นี้ก็ช่วยยืดอายุการใช้งานกรรไกรไปได้อีกนานเลยครับ
• เจอคราบกาวเหนียวหนึบ ต้องเจอสูตรพวกนี้
  • สูตรสายแอลกอฮอล์ ชุบสำลีด้วยแอลกอฮอล์ล้างแผล (Rubbing Alcohol) หรือน้ำยาล้างเล็บ แล้วเอาไปถูตรงคราบกาว แอลกอฮอล์จะเข้าไปทำละลายให้กาวหลุดร่อนออกอย่างง่ายดาย
  • สูตรสายอโรม่า: น้ำมันยูคาลิปตัส หรือแม้แต่น้ำมันสน ก็จัดการคราบกาวได้อยู่หมัด แถมยังทิ้งกลิ่นหอมชื่นใจไว้ให้ด้วย
  • สูตรก้นครัว น้ำมันพืช ยางลบ หรือแม้กระทั่ง… “เนยถั่ว!” ฟังไม่ผิดครับ น้ำมันที่ซ่อนอยู่ในเนยถั่วสามารถสลายคราบกาวได้ ทาพอกทิ้งไว้สักพักแล้วเช็ดออก รับรองว่ากรรไกรกลับมาลื่นปรี๊ดแน่นอน

น้ำมันหล่อลื่น แบบไหนที่เหมาะกับ กรรไกร

นอกจากเรื่องความคมของใบมีดแล้ว รู้ไหมครับว่าหัวใจหลัก”ที่ทำให้ กรรไกร ทำงานได้สมูทจริงๆ คือส่วนที่เรียกว่าจุดหมุน (Pivot Point) หรือตรงน็อตยึดตรงกลางนั่นแหละครับ พอเราใช้งานไปนานๆ พวกฝุ่นผงและความชื้นมันจะแอบเข้าไปสะสมอยู่ตรงข้อต่อนี้ ทำให้เกิดแรงเสียดทาน กรรไกร ก็จะเริ่มมีอาการ “ฝืด” ตัดทีต้องเกร็งมือ แถมบางทีมีเสียงเอี๊ยดอ๊าดดังกวนใจอีกต่างหาก เราเลยขอแชร์สเต็ปการหยอดน้ำมันขั้นเทพที่รับรองว่าทำแล้วกรรไกรจะกลับมาลื่นปรี๊ดเหมือนใหม่ครับ

เลือกน้ำมันให้ถูก (จุดนี้คนพลาดบ่อย!)

ขีดเส้นใต้หนาๆ เลยนะครับว่า ห้ามใช้น้ำมันพืชทำอาหารเด็ดขาด! เพราะเมื่อเวลาผ่านไป น้ำมันพืชมันจะเหม็นหืน และจับตัวเป็นก้อนเหนียวหนึบ คราวนี้แหละกรรไกรจะฝืดหนักกว่าเดิม สิ่งที่ควรใช้คือ น้ำมันจักร หรือ น้ำมันแร่ ถ้าหาไม่ได้จริงๆ จะใช้สเปรย์ครอบจักรวาลอย่าง WD-40 ก็พอไหวครับ (แต่ทริคคือให้ฉีดใส่คอตตอนบัดแล้วค่อยเอาไปแต้มที่น็อต ห้ามฉีดอัดเข้าไปตรงๆ เด็ดขาด เพราะมันจะเยิ้มเลอะเทอะไปหมดครับ)

สเต็ปการหยอดน้ำมันหล่อลื่นแบบมือโปร

• กาง กรรไกร ออกให้กว้างที่สุดเท่าที่จะทำได้ (ขั้นตอนนี้ระวังคมมีดบาดมือกันด้วยนะครับ)
• หยดน้ำมันจักรลงไปตรงบริเวณน็อตจุดหมุน แค่ 1-2 หยดเล็กๆ ก็พอครับ ไม่ต้องชุ่ม
• จากนั้นก็ขยับกรรไกร งับเข้า-งับออก ไปมาสัก 10-20 ครั้ง เพื่อให้น้ำมันแทรกซึมเข้าไปหล่อลื่นในร่องข้อต่อแบบทั่วถึง
• สุดท้าย เอาผ้าสะอาดมาเช็ดคราบน้ำมันส่วนเกินที่เยิ้มออกมาตามใบมีดทิ้งไปให้เกลี้ยงครับ

ทำบ่อยแค่ไหนดี? สักเดือนละครั้ง หรือเมื่อไหร่ก็ตามที่คุณเริ่มรู้สึกว่ากรรไกรมันฝืดๆ ตัดแล้วขัดใจ ก็จับมาทำสปาได้เลยครับ

ความตึงจุดหมุนของ กรรไกร

เคยสงสัยกันไหมครับ? ลองเอานิ้วลูบคม กรรไกร ดูก็รู้สึกล่ะว่ามันยังคมกริบ แต่พอเอาไปตัดกระดาษบางๆ หรือผ้า ดันตัดไม่ขาด ซ้ำร้ายยัง “งับ” กระดาษพับเข้าไปติดแหง็กอยู่ระหว่างใบมีดซะงั้น! เฉลยก็คือ… ปัญหามันไม่ได้อยู่ที่ความคมครับ แต่อยู่ที่ “ความตึงของน็อตจุดหมุน” มันหย่อนเกินไปต่างหาก!

ต้องทำความเข้าใจก่อนว่า กรรไกร ไม่ได้ทำงานด้วยการหั่นลงไปตรงๆ เหมือนมีดทำครัวนะครับ แต่มันใช้หลักการที่เรียกว่า แรงเฉือน คือการที่ใบมีดสองข้างต้องเบียดเสียดแนบสนิทกันเป๊ะๆ ถึงจะเฉือนของให้ขาดได้ ทีนี้พอน็อตมันหลวมปุ๊บ ใบมีดสองข้างก็จะเกิดช่องว่าง พอเราเอาไปตัดของบางๆ อย่างกระดาษหรือผ้า วัสดุพวกนี้มันก็เลยปลิ้นเข้าไปแทรกตัวอยู่ในร่องนั้น แทนที่จะโดนหั่นให้ขาดนั่นเองครับ

วิธีเช็กอาการ กรรไกร ด้วย “Drop Test” ลองหยิบ กรรไกร ในลิ้นชักมาทำตามสเต็ปนี้ดูครับ

• จับห่วง กรรไกร ด้านนึง (ฝั่งที่ใส่นิ้วโป้ง) ชูขึ้นฟ้าให้ตั้งฉาก
• ใช้มืออีกข้างง้างห่วงอีกด้านขึ้นจนสุด (กางกรรไกรให้กว้างที่สุด)
• ปล่อยมือจากห่วงด้านบน ปล่อยให้มันตกลงมาตามแรงโน้มถ่วงเลยครับ

ผลลัพธ์ที่ได้บอกอะไรเราบ้าง?

• ถ้าหลวมไป กรรไกร จะร่วงลงมาปิดสนิทดังฉับ! ทันที
• ถ้าแน่นไป: กรรไกร จะค้างเติ่ง แทบไม่ขยับลงมาเลย (แบบนี้ฝืนใช้ไปนานๆ จะพาลเมื่อยง่ามนิ้วเอาครับ)
• ความตึงระดับ โกลเด้นเรชิโอ กรรไกร ต้องร่วงลงมาแล้วหยุดค้างอยู่ประมาณ 1/3 หรือ 2/3 ของความยาวใบมีด (เกือบจะปิดแต่ไม่สนิท) นี่แหละครับ… ความตึงระดับเพอร์เฟกต์!

วิธีขันน็อตจูนกรรไกรให้กลับมาเทพ กรรไกรคุณภาพดีๆ มักจะมีสกรูตรงกลางที่ให้เราเอาไขควงแบนอันเล็กๆ มาขันปรับความตึงได้ครับ ทริคคือให้ “ค่อยๆ ขันทีละนิด” (แค่ขยับทีละเสี้ยวมิลลิเมตรพอนะครับ) แล้วลองทำ Drop Test ซ้ำดูใหม่ ทำวนไปเรื่อยๆ จนกว่าจะได้จังหวะที่พอดี

เทคนิคการลับ กรรไกร ด้วยของใกล้ตัว

มาถึงไฮไลต์สำคัญที่ทุกคนรอคอย พอ กรรไกร เริ่มทื่อจริงๆ ใช้งานมานานจนคมมันมน เราจะลับมันยังไงดี? ถ้าคุณไม่มีหินลับมีด หรือไม่อยากส่งร้าน เรามีเคล็ดวิชาฉบับชาวบ้านที่ใช้งานได้จริง แต่อาจจะช่วยได้ในระดับเบื้องต้นถึงปานกลางนะครับ

ข้อควรจำก่อนลับ: ห้ามลับ กรรไกร เหมือนลับมีดทำครัวเด็ดขาด! มีดทำครัวจะลับทั้งสองด้านให้บางเฉียบ แต่กรรไกรจะมีมุมเอียงเพียงด้านเดียวเท่านั้น อีกด้านหนึ่งจะแบนเรียบ ห้ามไปยุ่งกับฝั่งที่เรียบเด็ดขาด ไม่งั้น กรรไกร พังถาวรครับ!

วิธีที่ 1 ตัดกระดาษทราย

1. หากระดาษทรายเบอร์ละเอียด (เบอร์ 150 ถึง 200 ขึ้นไป)
2. พับครึ่งกระดาษทราย โดยหันด้านสากออกข้างนอกทั้งสองฝั่ง (เพื่อให้โดนใบมีดทั้งบนและล่างพร้อมกัน)
3. นำกรรไกรมาตัดกระดาษทรายให้เป็นเส้นๆ ยาวๆ ตัดไปเรื่อยๆ สัก 10-20 ครั้ง การเสียดสีกับเม็ดทรายจะช่วยปรับหน้าคมมีดให้เรียบและดึงคมที่ล้มให้กลับมาตั้งตรง
4. ใช้ผ้าเช็ดฝุ่นกระดาษทรายออกให้หมด แล้วลองเทสต์กับกระดาษธรรมดาดู

วิธีที่ 2: ตัดฟอยล์อะลูมิเนียม 

1. ฉีกแผ่นอะลูมิเนียมฟอยล์ห่ออาหารออกมา 1 แผ่น
2. พับทบกันหลายๆ ชั้น (ประมาณ 4-8 ชั้น) ให้เป็นแผ่นหนาๆ
3. ใช้กรรไกรตัดฟอยล์เป็นเส้นๆ ยาวตลอดความยาวใบมีด สัก 15-20 ครั้ง
4. ความมหัศจรรย์คือ อะลูมิเนียมจะไปช่วยขัดเสี้ยนโลหะ (Burr) เล็กๆ ที่เกาะอยู่ตรงขอบใบมีดออกไป ทำให้ใบมีดกลับมาทำงานเข้าคู่กันได้สมูทขึ้น

วิธีที่ 3 ถูขวดแก้ว หรือ คอขวด

1. หาขวดแก้วเรียบๆ (เช่น ขวดโซดา หรือขวดซอส) หรือใช้แก้วน้ำที่เป็นเนื้อแก้วหนาๆ
2. อ้ากรรไกรออก นำขวดแก้วไปคั่นตรงกลางระหว่างใบมีด (เหมือนพยายามจะตัดคอขวด)
3. ออกแรงหนีบกรรไกรเข้าหากันเบาๆ พร้อมกับรูดกรรไกรออกจากขวดแก้ว (ให้ใบมีดเสียดสีกับผิวแก้ว) ทำซ้ำๆ หลายๆ รอบ
4. ความแข็งและเรียบของแก้วจะช่วยดันคมกรรไกรที่ล้มให้กลับมาตั้งตรง คล้ายๆ กับเวลาเชฟใช้แท่งเหล็กกรีดมีด (Honing steel) ก่อนหั่นเนื้อนั่นเอง

จัด กรรไกร เก็บอย่างไร ให้อยู่กันไปยาวๆ

มาถึงด่านสุดท้ายของการดูแล นั่นคือการเก็บรักษาหลายคนดูแลมาอย่างดี ทำความสะอาด หยอดน้ำมันเสร็จสรรพ แต่ดันเอากรรไกรไปโยนรวมกันไว้ใน ลิ้นชักที่รวมสารพัดอย่าง ทั้งน็อต ไขควง กุญแจรถ กรรไกรตัดเล็บ เวลาเราเปิด-ปิดลิ้นชัก หรือคุ้ยหาของ กรรไกร จะไปกระแทกกับโลหะชิ้นอื่นๆ ทำให้เกิดรอยบิ่นที่คมมีด ซึ่งรอยบิ่นแม้เพียงเล็กเท่าปลายเข็ม ก็ทำให้เวลาตัดผ้าหรือกระดาษเกิดการสะดุดได้ทันที

วิธีจัดเก็บ กรรไกร

• ใช้ซองหนังหรือปลอกใส่ กรรไกรดีๆ มักจะมีซองพลาสติกหรือซองหนังแถมมาด้วย ใช้มันเถอะครับ! ปลอกเหล่านี้ช่วยป้องกันการกระแทกและกันความชื้นได้ดี
• กล่องแยกเฉพาะ ถ้าไม่มีซอง ให้เก็บกรรไกรไว้ในกล่องดินสอ หรือลิ้นชักที่มีช่องแบ่งชัดเจน ไม่ปะปนกับของแข็งอื่นๆ
• ห้ามเก็บในที่ชื้น โดยเฉพาะกรรไกรทำครัว ล้างเสร็จเช็ดแห้งแล้ว ควรเสียบไว้ในบล็อกไม้ หรือแขวนไว้ในที่อากาศถ่ายเท หลีกเลี่ยงการวางแช่ไว้ในซิงค์ล้างจานเด็ดขาด เพราะสนิมจะขึ้นเร็วมาก
• ระวังตกพื้น! นี่คือการตายแบบฉับพลันของกรรไกรแพงๆ ครับ การทำกรรไกรตกพื้น (โดยเฉพาะเอาปลายแหลมลง) จะทำให้ศูนย์ถ่วงเสีย น็อตเบี้ยว หรือปลายหักงอได้ทันที ต้องมีสติเวลาหยิบจับเสมอ

สรุป

กรรไกร เล่มหนึ่ง เมื่อได้รับการดูแลอย่างดี มันจะกลายเป็นเหมือนเพื่อนสนิทที่รู้ใจ จับถนัดมือ ตัดอะไรก็ลื่นไหลดั่งใจคิด ไม่ว่าคุณจะเป็นแม่บ้านที่ชอบทำอาหาร พนักงานออฟฟิศ หรือนักประดิษฐ์งานคราฟต์ การมีกรรไกรที่คมกริบพร้อมใช้งานเสมอ จะช่วยลดความหงุดหงิด และเพิ่มความสุขในการทำงานได้

ลองนึกดูสิครับว่า เสียง “ฉับ… ฉับ… ฉับ…” ของกรรไกรที่ตัดผ่านกระดาษแผ่นหนาได้อย่างหมดจดโดยไม่มีการสะดุด มันให้ความรู้สึกที่ฟินและผ่อนคลายแค่ไหน!