ใช้ กรรไกรตัดกิ่ง ไปตัดลวด พลาสติก ทำให้ใบมีดเสียเร็วแค่ไหน?
เคยไหมแค่เอา กรรไกรตัดกิ่ง ไปตัดลวดนิด ๆ หน่อย ๆ เอง แต่ทำไม กรรไกรตัดกิ่ง มันเริ่มตัดไม่คม ตัดแล้วบด แผลช้ำเร็วมาก? ฟังดูเหมือนเรื่องเล็กใช่ไหมครับ ลวดเส้นเล็ก ๆ พลาสติกแข็ง ๆ อย่างสายรัด เคเบิลไทร์ แผ่นพลาสติกบาง ๆ หรือแม้แต่ลวดเคลือบพลาสติก (ที่คนสวนชอบใช้มัดกิ่ง) ถ้ามองเผิน ๆ มัน “นิ่มกว่าเหล็ก” แถมตัดแป๊บเดียวก็ขาด เลยทำให้หลายคนเผลอใช้ กรรไกรตัดกิ่ง แทนคีมตัดหรือกรรไกรเอนกประสงค์ เรื่องนี้ไม่เล็กเลยครับ เพราะ กรรไกรตัดกิ่ง ถูกออกแบบมาให้ เฉือนเส้นใยไม้ ไม่ใช่ให้ไปกัด/บิ/หนีบวัสดุแข็งที่มีพฤติกรรมต่างกันโดยสิ้นเชิง และนี่คือเหตุผลว่าทำไม ตัดลวดแค่ไม่กี่ครั้ง บางทีทำให้กรรไกรคมตกเร็วแบบรู้สึกได้จริง
ทำไม กรรไกรตัดกิ่ง ถึงไม่เหมาะกับลวดและพลาสติกแข็ง?
ก่อนตอบว่าเสียเร็วแค่ไหน ต้องเข้าใจธรรมชาติของงานตัดก่อนครับ ถ้าให้เปรียบแบบเห็นภาพ กรรไกรตัดกิ่ง คือมีดเชฟสำหรับหั่นผักและเนื้อ แต่ลวดกับพลาสติกแข็งมันคือ ก้างปลา/กระดูก/หินเม็ดเล็ก ที่คุณเอามีดเชฟไปงัดเล่น ต่อให้ทำได้…คมก็เสียแน่นอน
งานที่ กรรไกรตัดกิ่ง ถูกออกแบบมาให้ทำ
กรรไกรตัดกิ่ง ทำงานเหมือน “มีดสองเล่มเฉือนผ่านกัน” จุดที่สำคัญคือ ใบมีดต้องคมพอจะ เฉือนเส้นใยไม้ ให้ขาด ระยะประกบต้องพอดี เพื่อให้เส้นใยไม้ถูกตัดขาด ไม่ถูกหนีบจนช้ำ เส้นใยไม้มีความยืดหยุ่น มีความชื้น (โดยเฉพาะกิ่งสด) และมีโครงสร้างเป็นชั้น ๆ พอคมดี เราจะได้เสียง “กรึบ” และแผลเรียบ สิ่งที่ทำให้กรรไกรตัดกิ่งตัดสวยจริง ๆ ไม่ใช่แค่ “คม” อย่างเดียว แต่คือการรวมกันของ 3 อย่างนี้ครับ
- คมใบมีด (Edge) ต้องคมพอให้เกิดการเฉือน ไม่ใช่การบีบ
- แรงเฉือน (Shear action) ใบมีดต้องเคลื่อนผ่านกันอย่างลื่น
- การประคองชิ้นงาน (Support) กิ่งต้องไม่ถูกดันหนี ไม่ถูกบิด
แล้วลวดกับพลาสติกแข็งต่างยังไง?
ลวด = วัสดุแข็งที่ไม่ยอมให้คมเฉือนแบบนิ่ม ๆ
- ต่อให้ลวดเล็ก แต่มันแข็งเป็นจุด และมักทำให้คมโดนแรงกดแบบกระแทก
- ถ้าเป็นลวดเหล็กชุบ ลวดสแตนเลส หรือแม้แต่ลวดมัดกิ่งบางชนิด ความแข็งสูงกว่าเส้นใยไม้แบบคนละโลก
สิ่งที่เกิดขึ้นคือแทนที่คมจะเฉือนผ่าน เส้นใยไม้ คมกลับต้องไป “บิ/กัด” วัสดุแข็ง ๆ ซึ่งทำให้คมมีโอกาส บิ่นเป็นเม็ดเล็ก ๆ ได้ง่ายมาก และคมที่บิ่นนี่แหละครับคือจุดเริ่มต้นของอาการ ตัดแล้วบด เพราะคมไม่ต่อเนื่องเหมือนเดิม
พลาสติกแข็ง = นิ่มกว่าลวด แต่ทำร้ายคมแบบคนละทาง
- พลาสติกแข็งหลายชนิดไม่ได้คมตัดง่ายแบบที่คิด มันมีพฤติกรรม ยุบ-เด้ง-ดึง มากกว่า “ขาด”
- เคเบิลไทร์/สายรัดพลาสติกหลายเกรด มีสารเติมแต่ง ทำให้เกิดการสึกแบบละเอียด ๆ (เหมือนขัดกระดาษทรายจาง ๆ)
พอตัดพลาสติกแข็ง คมใบมีดมักเจอ 2 อย่างพร้อมกัน
- แรงเสียดสีสูง เพราะพลาสติกถูไปกับคม
- คราบพลาสติก/คราบเหนียว ติดคม ทำให้ใบมีด “ลื่นผิดปกติ” และทำให้แรงเฉือนหาย
ลวดเคลือบพลาสติก = ศัตรูผสม
- ชั้นนอกพลาสติกทำให้ลื่นและหนืด ชั้นในเป็นลวดแข็ง พอกรรไกรลงไป มันเหมือนโดนทั้ง “ขัด” และ “กระแทก” พร้อมกัน
สรุปง่าย ๆ คือ วัสดุพวกนี้ทำให้คมใบมีดเจอแรงคนละชนิดกับที่มันถูกออกแบบมา และนั่นทำให้คมเสียเร็วครับ
กรรไกรตัดกิ่ง เสียเร็วแค่ไหน? ไม่ใช่พังทันที แต่พังแบบสะสม
คำถามนี้เราชอบมากครับ เพราะคนส่วนใหญ่คาดหวังว่า ถ้าพัง ก็คงพังทันที แต่ของจริงคือมันพังแบบสะสม และจะมาปะทุให้เห็นชัดตอนที่คุณไปตัดกิ่งแข็ง ๆ หรือไปทำงานที่ต้องการแผลสวย ๆ แล้วอยู่ ๆ มันไม่เหมือนเดิม คำตอบตรง ๆ แบบซื่อ ๆ คือ ไม่มีตัวเลขตายตัว เพราะขึ้นกับ 4 ปัจจัยหลัก (ขยายให้เห็นภาพมากขึ้นนะครับ)
- ความแข็งของวัสดุที่คุณตัด (ลวดเหล็ก vs ลวดอ่อน vs พลาสติกแข็ง)
- ลวดเหล็ก/สแตนเลส = เสี่ยงบิ่นไว เพราะคมโดนแรงกระแทกเป็นจุด
- พลาสติกแข็ง/สายรัด = เสี่ยงทื่อแบบเงียบ + ทิ้งคราบเหนียวบนคม
- ความคม/ความแข็งของใบมีดเดิม (ใบมีดบางรุ่นชุบแข็งดี จะทนกว่า)
- ใบมีดที่ชุบแข็งดีมักทนการสึก แต่ “ถ้าโดนผิดงาน” ก็เสียได้เหมือนกัน เพียงแค่ช้ากว่า
- ใบมีดที่บางและคมจัดจะให้แผลสวยมาก แต่แพ้แรงกระแทกจากลวดมากกว่า
- จำนวนครั้งที่ตัด + แรงที่คุณบีบ
- บางคนตัดลวดไม่กี่ครั้งแต่ “บีบสุดมือ” คมบิ่นเร็วกว่าอีกคนที่ตัดเยอะกว่าแต่บีบพอดี
- ถ้าตัดแบบกัดซ้ำ ๆ (บีบครึ่งหนึ่งแล้วปล่อยแล้วบีบซ้ำ) ความเสียหายจะสะสมเร็วมาก
- ตำแหน่งที่คุณตัด (ตัดใกล้แกนหมุน vs ตัดที่ปลายปาก)
- ใกล้แกนหมุน: แรงกดสูงสุด ถ้าวัสดุแข็งไม่ยอมเฉือน คมมีโอกาสบิ่นได้ง่าย
- ปลายปาก: แรงน้อยกว่า แต่ถ้าฝืนตัดของแข็ง จะไปเร่งให้แกนหลวม/ระยะประกบเพี้ยนเร็วขึ้น
แต่ถ้าเอาแบบประสบการณ์การใช้งานจริง ที่เจอบ่อย ๆ ผมสรุปเป็นภาพประมาณนี้ครับ (ให้คุณเอาไปเทียบกับอาการของตัวเองได้)
กรณีตัดลวด (แม้ลวดเส้นเล็ก)
- ตัด 1–5 ครั้ง: บางคนยังไม่รู้สึก แต่คมอาจเริ่มมีรอยสะท้อนเป็นจุดเล็ก ๆ หรือเริ่มมีเสียงตัดที่ “ไม่คม” เหมือนเดิม
- ตัด 5–20 ครั้ง: เริ่มรู้สึกว่า “ตัดกิ่งเดิมต้องออกแรงมากขึ้น” แผลเริ่มไม่เรียบ บางทีต้องบีบซ้ำ 2 จังหวะ
- ตัดถี่ ๆ ต่อเนื่อง: มีโอกาสเกิด “คมบิ่น” เป็นเม็ดเล็ก ๆ พอคมไม่ต่อเนื่อง กรรไกรจะเริ่มบดกิ่งชัดเจน โดยเฉพาะกิ่งที่แข็งหรือกิ่งแห้ง
ประสบการณ์จริง ลวดที่ทำให้คมเสียไวที่สุด มักไม่ใช่ลวดอ่อน แต่เป็น “ลวดชุบแข็ง/ลวดสแตนเลส/ลวดที่เราคิดว่าเล็กแต่จริง ๆ แข็งมาก” เช่นลวดผูกสวนบางชนิดที่มีแกนแข็ง หรือเส้นลวดในเคเบิลบางแบบ
กรณีตัดพลาสติกแข็ง/เคเบิลไทร์/สายรัด
- มักไม่ทำให้บิ่นแบบทันที แต่ทำให้คม “ทื่อแบบเงียบ ๆ”
- ผ่านไปไม่นานจะเริ่มรู้สึกว่า กรรไกรลื่นน้อยลง เสียงตัดไม่คมเหมือนเดิม และแผลเริ่มช้ำขึ้นในกิ่งสด
- ถ้าตัดแล้วมีคราบพลาสติกติดคม ต่อให้ใบมีดยังคมอยู่ “แรงเฉือน” ก็จะหายไป ทำให้รู้สึกเหมือนกรรไกรทื่อทั้งที่จริงคือคราบครับ
กรณีตัดลวดเคลือบพลาสติก
- ทำให้คมเสียเร็วที่สุดใน 3 กลุ่มนี้ เพราะโดนทั้งแรงกระแทกและแรงเสียดสี
- มักทำให้เกิดอาการ “คมบิ่น + ใบมีดฝืด/หนืด” พร้อมกัน คือทั้งตัดไม่คม และเปิด-ปิดไม่ลื่น
มุมมองจากประสบการณ์: ถ้าคุณมีกรรไกรตัดกิ่งที่คมมาก ๆ วันหนึ่งเผลอใช้ตัดลวด 2–3 ครั้ง คุณอาจไม่รู้สึกทันที แต่พออีก 2–3 วันไปตัดกิ่งแข็ง ๆ คุณจะเริ่มบ่นว่า “ทำไมมันไม่คมเหมือนเดิม” นี่แหละครับคือความเสียหายแบบสะสม
ลวดไม่ได้เหมือนกันหมด: ความต่างของลวดแต่ละชนิดที่ทำให้คมพังไม่เท่ากัน
นี่คือจุดที่หลายคนพลาดครับ เพราะคำว่า ลวด มันกว้างมาก บางเส้นนิ่มจริง บางเส้นแข็งแบบที่คีมตัดยังต้องออกแรง
1) ลวดเหล็กชุบ/ลวดแข็ง
- แข็งเป็นจุดและมัก “เด้ง” ตอนโดนคม
- ทำให้เกิด micro-chipping ได้ไว
2) ลวดสแตนเลส
- ขึ้นชื่อเรื่องความเหนียวและแข็ง ตัดยากกว่าที่คนคิด
- ถ้าฝืนตัดด้วย กรรไกรตัดกิ่ง โอกาสบิ่นสูงมาก
3) ลวดอ่อน (จริง ๆ)
- จะให้ความรู้สึกตัดง่ายกว่า แต่ยังไม่ใช่งานของ กรรไกรตัดกิ่ง
- ถ้าตัดนาน ๆ คมจะทื่อและเริ่มมีรอยสะท้อน
4) ลวดเคลือบพลาสติก
- ด้านนอกทำให้ลื่น ด้านในทำให้กระแทก
- เป็น “ตัวร้าย” เพราะทำให้คุณเผลอฝืนบีบเต็มแรงโดยไม่รู้ตัว
FAQ ที่คนถามบ่อย
Q: เคเบิลไทร์มันพลาสติก ทำไมตัดแล้วคมเสีย?
เพราะเคเบิลไทร์หลายเกรดเหนียวและแข็ง เวลาใบมีดลงไปมันไม่ได้ขาดทันทีแบบไม้ แต่มันเกิดแรงดึงและแรงเสียดสีบนคม พอตัดบ่อย ๆ คมจะทื่อแบบเงียบ ๆ แถมยังทิ้งคราบไว้บนคมอีกครับ
Q: ถ้าตัดลวดแค่ครั้งเดียว ต้องลับเลยไหม?
ถ้าตัดลวดอ่อนมาก ๆ ครั้งเดียวแล้วไม่มีอาการอะไร อาจยังไม่ต้องลับครับ แต่ควรเช็ดทำความสะอาดและส่องดูคมว่ามีรอยสะท้อนเป็นจุดไหม ถ้ามีจุดสะท้อน หรือเริ่มตัดกิ่งแล้วฝืด/ช้ำขึ้น ค่อยลับก็ได้ แต่ห้ามฝืนใช้ต่อยาว ๆ ครับ
Q: ทำไมตัดลวดแล้ว กรรไกรตัดกิ่ง บดกิ่ง ทั้งที่ยังคมอยู่?
มักเกิดจาก ระยะประกบเพี้ยน หรือ แกนเริ่มหลวม ครับ ลวดทำให้แกนรับแรงกระแทกสูง พอแกนเริ่มอ้า ใบมีดไม่ชิดกันพอ เส้นใยไม้เลยถูกหนีบแทนที่จะถูกเฉือน